Kolejność wkładów w filtrze
Ustalając kolejność wkładów filtracyjnych, należy wziąć pod uwagę konstrukcję filtra. Większość filtrów kubełkowych proces filtracji rozpoczyna od dołu kubełka, tłocząc wodę przez kolejne warstwy mediów do góry. Filtry mogą pracować jako typowo mechaniczne, biologiczne bądź łączyć te funkcje w jednym urządzeniu. Wszystko zależne jest od zastosowanych wkładów oraz prędkości, z jaką woda będzie przepływała przez wkłady filtracyjne. W przypadku filtracji typowo mechanicznej można ustawić tak szybki przepływ, jaki jest akceptowany przez mieszkańców akwarium.
Wkłady w filtrze
Wkłady mechaniczne oczyszczają wodę, zatrzymując na powierzchni oraz w porach zawieszone w wodzie zanieczyszczenia. Za filtrację mechaniczną odpowiadają wkłady gąbkowe oraz włókniny filtracyjne. Chronią również wkłady kolejnych etapów filtracji przed zapchaniem i zanieczyszczeniem.
Gąbka jest uniwersalnym medium filtracyjnym. W niewielkich filtrach wewnętrznych często jest jedynym wkładem odpowiadającym za filtrację i jeśli tylko jej gęstość będzie odpowiednio dobrana, sprawdza się w takim przypadku co najmniej przyzwoicie. Na podstawie gąbek w formie kilkucentymetrowej grubości formatek budowane są filtry hamburskie. Filtry wewnętrzne napędzane powietrzem często wykorzystywane są w kotnikach oraz krewetkariach. W przypadku filtracji opartej na filtrach zewnętrznych, gdzie możliwe jest wykorzystanie większej ilości wkładów, gąbki pełnią przede wszystkim funkcję mechaniczną. Gąbki charakteryzują się różną gęstością i regularną strukturą, najczęściej wytwarzane są z poliuretanu. Gęstość oznacza się za pomocą symbolu PPI. Określana jest na podstawie ilości oczek przypadających na jeden cal, im współczynnik PPI jest wyższy, tym gąbka jest bardziej gęsta i może zatrzymać więcej zanieczyszczeń. Dzięki temu, że mamy do wyboru wiele rodzajów gąbek możemy je ułożyć w odpowiedniej kolejności w koszach filtra zewnętrznego lub w przegrodach w sumpie czy filtrze panelowym. Gąbki rzadkie (np. ppi 15 - 20) dobrze sprawdzają się jako prefiltry, więc można zamontować je na końcu zasysającym wodę w filtrach zewnętrznych lub na wlotowej rurce filtrów kaskadowych. Gąbki akwarystyczne dedykowane do filtracji różnią się znacznie od gąbek wykorzystywanych do innych zastosowań. Idealna gąbka do użytku akwarystycznego jest zbudowana z materiału niewpływającego na parametry wody i musi być trwała. Struktura gąbki filtracyjnej powinna być otwarta (tak zwane otwarte pory), przez które woda może swobodnie cyrkulować, wtedy na gąbce osadzą się zanieczyszczenia. W filtrach panelowych i kubełkach najlepiej układać warstwy filtracyjne zaczynając od gąbek rzadkich, następnie umieszczamy gąbki coraz gęstsze. Gąbki rzadkie będziemy musieli też płukać częściej, a gąbki o gęstej strukturze możemy dzięki temu płukać rzadziej. Gąbki głównie odpowiadają za filtrację mechaniczną, pamiętajmy jednak, że też osiedlają się na nich pożyteczne bakterie. Dzięki warstwowemu ułożeniu możemy płukać wkłady gąbkowe naprzemiennie, więc nie będziemy doprowadzali do wyjałowienia wszystkich gąbek z pożytecznej flory bakteryjnej.
Włóknina filtracyjna
Włóknina oraz wata filtracyjna są wkładami odpowiedzialnymi za mechaniczne oczyszczanie wody z drobnej zawiesiny. Świetnie sprawdzają się podczas problemów z zakwitem czy zmętnieniem, wychwytywanie cząstek zanieczyszczeń jest tak efektywne, że włókninę należy wymieniać nawet kilkakrotnie w ciągu dnia. Dzięki bardzo dużej gęstości zatrzymuje cząsteczki z którymi nie poradzi sobie najgęstsza gąbka. Syntetyczny wkład, który jest neutralny dla parametrów wody i bezpieczny dla zwierząt w akwarium. Można ją wykorzystać w każdym rodzaju filtra (jeżeli tylko budowa filtra pozwoli na umieszczenie obok innych wkładów) jako ostatni etap przed powrotem wody do akwarium, bądź przed wkładami biologicznymi. Włókniny nie zużywają się, natomiast jako wydajny i gęsty wkład mechaniczny szybko się zapychają. Możliwe jest jej płukanie ale ze względu na niską cenę tego wkładu filtracyjnego mniej problematyczna jest wymiana na nową podczas serwisu filtra. Włókniny filtracyjne dostępne są jako wkłady dedykowane do konkretnego modelu filtra bądź dostępne są w postaci długich odcinków do samodzielnego docięcia.
Ciekawym rodzajem medium do mechanicznej filtracji wstępnej jest specjalna grubo-włóknista wata. Zatrzymuje w swojej strukturze największe zanieczyszczenia. Może być również stosowana do oddzielania poszczególnych wkładów w filtrze.
Wkłady te poza oczywistą rolą i swoim miejscem w filtrze mają jeszcze jedną zaletę, gruba włóknina często wykorzystywana jest w hodowli ryb akwariowych jako schronienie dla narybku. Sprawdzi się również jako medium transportowe dla krewetek.
Wkłady biologiczne
Pod pojęciem biologicznych mediów filtracyjnych należy rozumieć wkłady, na których osiedlają się dobroczynne szczepy bakterii. Producenci wkładów filtracyjnych proponują media o różnej porowatości umożliwiające bakteriom efektywną pracę. Główną funkcją wkładów biologicznych jest zapewnienie odpowiednio dużej przestrzeni dla rozwoju pożytecznych bakterii. Pracujące bakterie odpowiadają za stabilność biologiczną akwarium, redukcję związków azotowych stwarzając tym samym bezpieczne środowisko dla życia zwierząt w zbiorniku. W filtrach wkłady biologiczne należy zainstalować po wkładach mechanicznych. Woda przepływająca przez drobne pory wkładów musi być oczyszczona na tyle, aby te nie zapychały się największymi zanieczyszczeniami. Media filtracyjne z zatkanymi porami obniżają skuteczność pracy osadzonych w nich bakterii. A w ekstremalnych przypadkach przy dużym deficycie tlenowym doprowadzą do zahamowania rozwoju kolonii i w konsekwencji pogorszenia warunków w akwarium.
Wkłady biologiczne mogą być pochodzenia naturalnego jak pumeks czy lawa wulkaniczna bądź całkowicie syntetyczne wyprodukowane z myślą o akwarystyce. Wyróżniamy wkłady ceramiczne, media wyprodukowane ze spiekanego szkła, keramzyt czy zapewniające dużą powierzchnię, ale odpowiednie do filtrów zraszanych, czy reaktorów biobale oraz kaldnes. Dobrej jakości wkłady biologiczne cechują się dużą porowatością. Im bardziej porowaty wkład, tym większa powierzchnia filtracyjna i tym więcej bakterii może się na nich osiedlać. A zarazem mniej wkładu potrzebujemy umieścić w filtrze, do zapewnienia odpowiednio dużej filtracji.
Część wkładów ze względu na swoje pochodzenie może reagować z wodą, podnosząc jej zasadowość oraz twardość. W przypadku obsady wymagającej wody bardzo miękkiej o niskim odczynie należy wybrać te, które są całkowicie neutralne dla parametrów wody jak Matrix Seachem, Micromec JBL Qualdrop CUBEPORE. Przy stosowaniu wkładów biologicznych podczas uruchamiania filtra można też wspomóc start namnażania się bakterii we wkładach za pomocą starterów biologicznych.
Wkłady chemicznej filtracji wody
Chemiczne wkłady filtracyjne odpowiadają za usuwanie z wody akwariowej niepożądanych składników i substancji. Wykorzystywane są do eliminacji związków azotu, fosforanów, krzemianów, metali ciężkich oraz leków, barwników i przykrych zapachów.
Wkłady chemiczne działają na zasadzie wymiany jonów, adsorbcji oraz absorcji. Możemy wyróżnić wkłady pochodzenia naturalnego jak min: zeolity, aktywny węgiel oraz syntetycznego jak żywice posiadające zdolności pochłaniania szkodliwych substancji. Wkłady chemiczne umieszczamy w filtrze za wkładami biologicznymi. Będziemy mieli wtedy pewność, że nie są narażane na zanieczyszczenia i będą pracowały skutecznie oraz dłużej. Wkłady takie mają ograniczoną zdolność do pochłaniania, część z nich jak syntetyczne żywice mogą być regenerowane i z powodzeniem używane ponownie. Inne natomiast należy regularnie wymieniać na nowe.
Węgiel aktywny odpowiada za absorbowanie barwników jak np. garbniki uwalniające się intensywnie ze świeżych korzeni, tym samym poprawia klarowność wody. Wykorzystywany jest po leczeniu zwierząt wodnych do szybkiego pozbycia się z wody leków. Jest również doskonałym siedliskiem dla bakterii nitryfikujących. Pojemność sorpcyjna węgla aktywowanego jest ograniczona. Długość działania węgla w akwarium jest zależna od jakości produktu. Wynosi od kilku tygodni do kilku miesięcy dla produktów różnych firm, zalecana jest jego regularna wymiana. Podczas leczenia ryb należy zrezygnować z filtracji wody przez to medium filtracyjne.
Zeolit jest porowatym minerałem zbudowanym z glinokrzemianów. Jest wykorzystywany w wielu gałęziach przemysłu do oczyszczania wody. Akwarystycznie najbardziej interesuje nas zdolność zeolitu do adsorbcji amoniaku oraz metali ciężkich. Dodatkowo porowatą strukturę zeolitu kolonizują bakterie utleniające związany amoniak do azotanów. Wewnątrz każdej granulki zeolitu zachodzą również procesy beztlenowe (denitryfikacja). W złożonych procesach najważniejsze dla akwarysty jest redukcja toksycznych związków azotu. W akwarystyce morskiej w reaktorach gdzie dochodzi do ścierania zeolitu uwalniane tlenki glinu wiążą fosforany.
Torf granulowany jest wykorzystywany w filtrach pracujących w akwariach z rybami z czarnych wód gdzie woda powinna być mocno zakwaszona. Powoduje herbaciane zabarwienie wody, którego intensywność zależy od intensywności oświetlenia akwarium oraz ilości użytego torfu. Woda pomimo ciemnego zabarwienia nie jest mętna. Kwasy organiczne oraz garbniki zawarte w torfie korzystnie wpływają na ryby, oraz ułatwiają walkę z glonami w tym trudnymi do usunięcia krasnorostami.
Syntetyczne wkłady chemicznej filtracji wody. Odpowiadają za szybkie klarowanie wody, redukcję przyczyn powstawania glonów oraz pochłanianie innych szkodliwych związków z akwarium. Przygotowane są w formie gotowych wkładów do filtra lub większych opakowań z których jednorazowo wykorzystać możemy jedynie tyle wkładu filtracyjnego, ile potrzebujemy do określonego litrażu. Dostępne są również w formie woreczków przepływowych, które należy umieścić w miejscu wylotu wody z filtra. Korzysta się z nich zwykle w mniejszych zbiornikach przy filtrach wewnętrznych, w przypadku których nie ma miejsca na uzupełnienie wkładów filtracyjnych o absorbenty.
Na problemy z wysokim poziomem związków azotowych w akwarium wykorzystujemy dedykowane żywice:
Przykładowe żywice absorbujące z wody akwariowej fosforany:
Dostępne są również specjalistyczne produkty wiążące związki azotowe oraz fosforany.
Wielu akwarystów boryka się z problemem rdzawego nalotu pojawiającego się w akwarium szczególnie w początkowej fazie funkcjonowania akwarium. Są to okrzemki, łatwo będzie nam je zniwelować z akwarium stosując media filtracyjne, które będą odpowiadały za wychwytywanie krzemianów z wody. Zadanie to rewelacyjnie będą spełniały takie produkty jak: PhosBond lub Silicate Clear. Dzięki absorbentom szybko możemy pozbyć się z wody związków miedzi oraz innych metali ciężkich bardzo niebezpiecznych w akwariach z delikatnymi rybami oraz krewetkami, za to będzie odpowiedzialny Cuprisorb firmy Seachem.
Zgodnie z Dz. U. 94 Nr 24 poz. 83, sprost.: Dz. U. 94 Nr 43 poz. 170, kopiowanie, przetwarzanie i rozpowszechnianie tych materiałów w całości lub w części bez mojej zgody jest zabronione i stanowi naruszenie praw autorskich.
