Przegląd nurtów w akwarystyce słodkowodnej

Akwarystyka to nie tylko dobór ryb i sprzętu - to też wybór estetyki i podejścia do całej aranżacji. Poniżej krótki przegląd głównych nurtów w akwarystyce słodkowodnej: od uporządkowanego akwarium holenderskiego, przez japoński styl Nature z jego czterema odmianami, po akwaria środowiskowe, towarzyskie, paludaria i zbiorniki hodowlane.

W tym artykule wyjaśniamy:

• Akwarium holenderskie
• Akwaria w stylu Nature
• Akwaria środowiskowe (biotopowe)
• Akwaria towarzyskie
• Paludarium i wabi kusa
• Akwaria hodowlane

Akwarium holenderskie - podwodne ogrody:

Tworzenie podwodnego ogrodu w stylu akwarium holenderskiego zaczyna się od doboru roślin oraz stałych elementów aranżacji (hardscape). Akwaria holenderskie cechuje przemyślany wybór roślin - gatunki rosnące blisko siebie powinny mocno ze sobą kontrastować kształtem, wysokością i kolorem. Wyższe rośliny sadzi się bliżej tylnej ściany, a całe grupy przycina na różne wysokości. Drobnolistne trawniczki na pierwszym planie mają przenikać się z kolejnymi planami bez wyraźnego odcięcia, zamiast tworzyć płaską murawę przez całą długość przedniej szyby.

Ważne jest umieszczenie punktów centralnych skupiających wzrok - mogą nimi być gatunki wybarwiające się na kontrastowy kolor, ale bez przesady: za dużo takich punktów sprawi, że wzrok będzie „skakał” po akwarium zamiast odpoczywać. Przy takiej aranżacji warto unikać symetrii i zapoznać się z zasadą złotego podziału, a jeden gatunek rośliny wykorzystuje się zwykle tylko w jednym konkretnym miejscu. Zasad na idealne akwarium holenderskie jest oczywiście więcej, ale w praktyce obowiązują głównie podczas konkursów - najważniejsze, żeby akwarium podobało się przede wszystkim jego właścicielowi.

Akwaria w stylu Nature:

Kolejny nurt skupiony na roślinach to akwaria naturalne (ang. nature). Propagatorem i ojcem akwarystyki w tym stylu był Takashi Amano - fotograf, zawodowy kolarz i założyciel firmy Aqua Design Amano (ADA), postać dobrze znana miłośnikom stylu Nature. Nurt ten skupia się na wykorzystaniu roślin, skał i kamieni do odwzorowania naturalnego krajobrazu - i to nie zawsze podwodnego. Zwierzęta dobiera się tak, żeby nadały kompozycji dynamizmu, a przy okazji przynajmniej częściowo wspierały właściciela w kontroli rozwijających się glonów.

Wyróżnia się cztery główne style w akwarium naturalnym: Iwagumi, Ryuboku, Mizube i Ragwork.

Iwagumi:

Najprostszy i najbardziej minimalistyczny ze stylów Nature - pierwsze aranżacje czerpały inspirację wprost z japońskich ogrodów skalnych. Wykorzystuje się w nim fragmenty skał o podobnej strukturze, a najbardziej klasyczny układ opiera się na trzech skałach tworzących triadę (jap. Sanzon), różniących się wielkością. Największa z nich powinna mieć wysokość ok. 2/3 wysokości akwarium i to od niej zaczyna się układanie aranżacji - ustawia się ją zgodnie ze złotym podziałem, w odległości ok. 3/5 od boku akwarium, a kolejne, mniejsze skały po przeciwnych stronach głównej, lekko pochylone w tym samym kierunku. Tak jak w akwarium holenderskim, należy unikać symetrii.

Wybór roślin jest równie przemyślany jak wybór skał - podstawą są niskopienne rośliny trawnikowe, np. glossostigma (Glossostigma elatinoides) czy mały Heniek (Hemianthus callitrichoides 'Cuba'), a na trzecim planie, w dużych zbiornikach, rośliny trawiaste, np. ponikło żyworodne (E. vivipara). Duża masa roślin przy niewielkiej ich różnorodności sprawia, że takie akwaria obsługuje się stosunkowo łatwo - serwis, poza podmianami wody, polega głównie na przycinaniu roślin w formę perfekcyjnego dywanu oraz czyszczeniu skał i szyb z glonów.

Ryuboku:

Kompozycja w stylu Ryuboku odwzorowuje krajobrazy leśne - jest mniej rygorystyczna niż Iwagumi i pozwala na więcej swobody w doborze materiałów i roślin. Do aranżacji łączy się korzenie ze skałami, tworząc układ podpatrzony w naturze albo na zdjęciach z lasów równikowych, tak żeby efekt przypominał stare pnie drzew porośnięte paprociami czy pnączami - taki klimat budują mchy i epifity porastające hardscape. Duża ilość detali powinna pojawiać się na każdym planie, przyciągając wzrok i budując głębię kompozycji.

Mizube:

Wyobraź sobie brzeg rzeki, z którego wyrastają trzciny i strzałki wodne, a odkryte korzenie drzew spływają pod lustro wody - to kwintesencja stylu Mizube. Efektowne aranżacje tego typu tworzy się w akwariach otwartych, z oświetleniem zawieszonym powyżej zbiornika - przestrzeń między akwarium a lampą wypełniają korzenie i rośliny wyrastające ponad wodę, otwierając akwarium na pomieszczenie i scalając wnętrze szkła z otoczeniem. Podstawą aranżu są duże korzenie - na pierwszy rzut oka za duże do posiadanego akwarium - którym odpowiednie ułożenie i uzupełnienie roślinami pnącymi nadaje lekkości.

Ragwork:

Ragwork jest rozwinięciem stylu Iwagumi, skupionym na odwzorowaniu stromych górskich zboczy i szczytów. Zaproponowany przez Amano styl opiera się na układaniu dużej liczby niewielkich fragmentów skał jednego rodzaju, często w bardzo dużej liczbie detali - tworzenie takich kompozycji nie ma sztywno opisanych zasad i wymaga praktyki w odwzorowywaniu górskich krajobrazów. Rośliny dobiera się z gatunków niskich, trawiastych, które rozrastając się nie zasłonią pieczołowicie układanego krajobrazu - popularne wybory to mały Heniek (Hemianthus callitrichoides 'Cuba'), mniej wymagająca Micranthemum sp. 'Monte Carlo' czy Eleocharis parvula. Materiały do wszystkich stylów Nature znajdziesz w kategoriach skały i kamienie do akwarium i korzenie do akwarium.

Diorama - najświeższy trend:

Warto wspomnieć o dioramie - najświeższym trendzie w aranżowaniu akwarium naturalnego. To styl, w którym duża liczba elementów zostaje ze sobą sklejona, tworząc wycinki krajobrazów, a nawet całe drzewa w pomniejszonej skali. Dużą rolę odgrywa tu kunszt autora - gra drobnolistnymi roślinami, perspektywą i głębią sprawia, że zaaranżowane w ten sposób akwarium wydaje się dużo większe. W tym stylu często wykorzystuje się kamienie typu dragon stone oraz korzenie red moor wood, a z roślin - drobnolistne mchy, wątrobowce i epifity.

Akwaria środowiskowe (biotopowe):

Bardziej doświadczeni akwaryści często starają się odwzorować w swoich zbiornikach konkretne miejsca występowania podopiecznych, co pozwala obserwować zwierzęta w warunkach zbliżonych do naturalnych. Ryby pływające w wodzie o parametrach fizykochemicznych dopasowanych do gatunku są zdrowsze, mniej zestresowane, a często też chętniej podchodzą do tarła. Budowa takiego akwarium wymaga poszerzenia wiedzy teoretycznej o interesującym Cię miejscu - akwarium środowiskowe potrzebuje doboru obsady fauny i flory zgodnie z ich naturalnym występowaniem, ale też odpowiednich parametrów wody i podłoża.

W uproszczeniu, biotop to obszar, na którym wspólnie występują pewne gatunki roślin i zwierząt. Najpopularniejszymi biotopami odwzorowywanymi w akwariach są wielkie jeziora afrykańskie (Malawi i Tanganika) oraz, mówiąc bardzo ogólnie, południowoamerykańskie czarne wody. Parametry wody w takim akwarium warto na bieżąco kontrolować testami i miernikami.

Akwaria towarzyskie (wielogatunkowe):

To popularny typ zbiornika, w którym łączy się gatunki o zbliżonych wymaganiach względem diety, wielkości akwarium, parametrów wody i temperamentu - opisaliśmy go już krótko w artykule o rodzajach akwariów. Dobrze zaplanowane akwarium towarzyskie ma duże szanse stać się pięknym akwarium ozdobnym - uwzględniając wymagania obsady, zwierzęta warto dobrać tak, żeby każda strefa zbiornika „żyła”. Część zwierząt, jak krewetki, ślimaki, kiryski czy ryby glonożerne, dodatkowo wspiera utrzymanie dobrej jakości wody, wyjadając glony i niezjedzone resztki pokarmu. Jeśli gatunki ryb dobierzesz prawidłowo, otrzymasz harmonijne akwarium ozdobne - w przeciwnym razie łatwo o miks przypadkowo dobranych i zestresowanych ryb.

Paludarium i wabi kusa:

Kilka słów należy poświęcić też wariacji akwarystycznej, jaką jest kompozycja wabi kusa - w praktyce uprawa roślin w formie nadwodnej (emersyjnej) w niewielkich szklanych naczyniach. Termin ten wprowadził i rozpropagował Takashi Amano: wabi oznacza ponadczasową, prostą formę, a kusa odnosi się do roślinności, dosłownie do źdźbła trawy. Początkowo określano tak kule tworzone z mchu i substratów akwariowych, w które sadzono rośliny - z czasem takie ozdobne naczynia z roślinami ewoluowały do paludariów, gdzie uprawia się już nie tylko formy nadwodne roślin akwariowych, ale też inne rośliny tropikalne wymagające wysokiej wilgotności, jak miniaturowe orchidee czy niewielkie pnącza. Odpowiednio zaaranżowane i wyeksponowane naczynie z roślinami ma szansę stać się przepiękną ozdobą mieszkania.

Akwaria hodowlane:

Pomijając duże, komercyjne hodowle, wielu amatorów akwarystyki próbuje swoich sił w rozmnażaniu różnych gatunków ryb. Zwykle nie kończy się to na jednym zbiorniku - przy kilkunastu akwariach hodowlanych ważna staje się organizacja, dbałość o odpowiednie parametry i higiena pracy z narybkiem. Takie zbiorniki nie zawsze pięknie się prezentują i daleko im do opisanych wyżej akwariów ozdobnych - najważniejsza jest funkcjonalność i komfort zwierząt.

Niewielka domowa hodowla krewetek, ze względu na charakter tych skorupiaków, jest możliwa nawet w zbiornikach dekoracyjnych. Rozmnażanie ryb kładących ikrę wymaga za to zapewnienia odpowiedniej przestrzeni oraz zwykle ograniczonego oświetlenia lub całkowitego odcięcia od światła, żeby ikra mogła się rozwijać. Do filtracji wykorzystuje się filtry gąbkowe, zapewniające bezpieczeństwo narybku, a aranżację ogranicza się do minimum, zależnie od potrzeb konkretnego gatunku - stosuje się ceramiczne doniczki symulujące groty, stożki tarliskowe czy akwarystyczne mopy. Rośliny, zwykle posadzone w doniczkach, wybiera się pod kątem niskich wymagań i szybkiego tempa wzrostu, wspomagającego filtrację - kępa mchu jawajskiego jest tu szczególnie ceniona, bo zapewnia miejsce do tarła, a czasem może zastąpić mopa akwarystycznego.

Co czytać dalej - nasze poradniki dla początkujących:

FAQ - najczęściej zadawane pytania:

Czym różni się akwarium holenderskie od stylu Nature?
Akwarium holenderskie stawia na mocny kontrast kształtów, kolorów i wysokości roślin ułożonych w wyraźne grupy - to bardziej „ogrodowa” estetyka. Styl Nature, zapoczątkowany przez Takashiego Amano, stara się zamiast tego wiernie odwzorować naturalny krajobraz przy pomocy skał, korzeni i roślin.

Co to jest Iwagumi?
Najprostszy i najbardziej minimalistyczny ze stylów Nature, oparty o triadę skał (Sanzon) różnej wielkości i niskopienne rośliny trawnikowe, tworzące gęsty, jednolity dywan.

Czym jest akwarium biotopowe (środowiskowe)?
To zbiornik odwzorowujący konkretne naturalne siedlisko - obsadę, parametry wody i podłoże dobiera się zgodnie z tym, jak dany gatunek faktycznie występuje w naturze. Najpopularniejsze przykłady to wielkie jeziora afrykańskie i południowoamerykańskie czarne wody.

Co to jest wabi kusa?
Uprawa roślin w formie nadwodnej (emersyjnej) w niewielkich szklanych naczyniach - termin wprowadził Takashi Amano. Z czasem forma ta ewoluowała w stronę paludariów z pełną roślinnością tropikalną.

Zobacz także: